مارمادوك پيكتال مترجم قرآن كريم به زبان انگليسي1

مرتضي كريمي‏نيا

محمد مارمادوك ويليام پيكتال سيّاح، رمان نويس، كارشناس آموزش و پرورش و اهل انگلستان بود كه بيشترين شهرت خود را مديون ترجمه انگليسي قرآنش با عنوان معناي قرآن كريم2 است. وي در 17 آوريل 1875 در لندن و در خانواده‏اي مذهبي متولد شد. پدر و پدربزرگش كشيش كليساي انگليكان، و دو خواهرخوانده‏اش راهبه بودند. نخستين سال‏هاي كودكي را در منطقه‏اي روستايي در سافولك3 گذراند و پس از فوت پدرش در 1881، با مادر خود به شهركي نزديك لندن منتقل شد. هنگام تحصيل در مدرسه‏اي در هارو4 همكلاس وينستون چرچيل بود و چون نتوانست جذب ارتش شود، با مادرش در سافولك به زندگي آبرومندانه روستايي‏اش ادامه داد. در سال‏هاي 1894-1896 در برخي كشورهاي خاورميانه از جمله فلسطين، لبنان و سوريه و نيز مدتي در تركيه و بالكان به مسافرت پرداخت كه افزون بر يادگيري زبان‏هاي عربي و تركي، اين گشت و گذار و آشنايي‏اش با فرهنگ و اديان خاورميانه آينده فكري و سياسي او را سمت و سو بخشيد. برخي گفته‏اند در همين زمان وزارت امور خارجه انگلستان پيشنهاد سركنسولي شهر حيفا را به او داد، اما وي به دليل سن اندكش ــ حدود 20 سال ــ آن را نپذيرفت.

پيكتال در بيست و يك سالگي و پس از مراجعت از فلسطين با خانم ماريل اسميت ازدواج و از همان سال انتشار داستان‏هايش را آغاز كرد. داستان‏هاي او يا درباره فرهنگ و تمدن خاورميانه (و مربوط به كشورهاي سوريه، فلسطين، يمن، مصر و تركيه) بود و يا حال و هواي انگليسي و به ويژه رنگ و بوي فرهنگ مردم منطقه سافولك را داشت، كه پيكتال خود در آن‏جا نشو و نما يافته بود.
در دوران جنگ جهاني اول، وي مدتي به تركيه رفت و تا پايان جنگ در 1916، همواره عليه سياست‏هاي استعماري انگلستان درباره تركيه عثماني فعاليت مي‏كرد، كه اين اقدامات سبب شد موقعيت‏هاي شغلي مهمي ــ از جمله نمايندگي انگلستان در دفتر كشورهاي عرب (قاهره) ــ را از دست بدهد.5 با آن كه پيكتال ظاهرا از مدت‏ها پيش متمايل به دين اسلام شده و گويا تغيير مذهب داده بود، در 29 نوامبر 1917 رسما تشرف خود به دين اسلام را اعلام كرد و از آن پس، نام محمد را براي خود برگزيد.
از آن زمان تا سال 1920، پيكتال به دليل تسلّط بر قرآن و آشنايي با فرهنگ و تمدن اسلامي، خطيب و امام جماعت مسجد لندن و مدتي نيز در ناتينگ‏هيل6 بود. مقالات و سخنراني‏هاي او درباره مسائل فرهنگي و سياسي جهان اسلام و تبليغ جهاني دين اسلام، در اين مدت وي را در بسياري از كشورهاي اسلامي از جمله تركيه و شبه قاره معروف ساخته بود. در سال 1920، پيكتال به افتخار مولانا محمد علي لاهوري (1874-1951)، از رهبران فرقه احمديه و مترجم معروف قرآن به زبان انگليسي،7 ميهماني باشكوهي در انگلستان برپا كرد و در مدت اقامت لاهوري در انگلستان چندين‏بار با وي ملاقات و گفت و گو كرد. همين امر كانون توجه او را از مسائل و حوادث فرهنگي و سياسي تركيه به سوي شبه قاره معطوف ساخت و البته اتهام تمايل يا تبعيت از فرقه قاديانيه (احمديه) را براي وي به همراه آورد، ليكن وي همواره اين اتهام را از خود نفي مي‏كرد.

پيكتال در سال 1920 به دعوت هيئت مديره وقايع نامه بمبئي8 براي سردبيري اين مجله به شهر بمبئي در هندوستان رفت و از آن زمان حدودا پنج سال در اين شهر و ده سال در حيدرآباد دكن به سر برد. در سال 1925، در پيِ اختلاف با مديران نشريه وقايع نامه بمبئي از سمت خود استعفا كرد و به خدمتِ دولت ايالتي «نظام حيدرآباد»9 درآمد. نخست به مدت سه سال مدير يك دبيرستان پسرانه اسلامي و مسئول آموزش و پرورش كارمندان دولتي حيدرآباد بود و در 1927، سردبير فصلنامه دولتيِ فرهنگ اسلامي10 شد. اين مجله همچنان به صورت فصلنامه در حيدرآباد منتشر مي‏شود.

در سال‏هاي 1928ـ1930، پيكتال بيشتر وقت و تلاش فكري خويش را در پايان رساندن ترجمه قرآن به زبان انگليسي صرف كرد. در اين راه، وي دائما با برخي منتقدان و محققان اروپايي و برخي عالمان مسلمان در شبه قاره و هند رايزني مي‏كرد. عاقبت اين ترجمه در دسامبر 1930 در نيويورك منتشر شد، اما مترجم با وجود تلاش بسيار نتوانست تأييد يا تقريظي از رياست دانشگاه الازهر مصر بر كار خويش به دست آورد

درباره ترجمه انگليسي پيكتال از قرآن حرف و حديث بسيار گفته‏اند. اين اثر اولين ترجمه انگليسي قرآن به قلم يك مسلمان است كه زبان مادري‏اش انگليسي بوده است. پيش از اين بسياري از غير مسلمانان انگليسي همچون جورج سيل (1734)، الكساندر راس (1649)، ادوارد هنري پالمر (1880)، جان م. رادول (1861) و برخي از مسلمانان شبه‏قاره چون محمدعبدالحكيم خان (1905)، ميرزا ابوالفضل (1911-1912)، محمد علي لاهوري (1917) و ميرزا حيرت دهلوي (1916) ترجمه‏هاي كامل يا ناقصي از قرآن كريم انجام داده بودند.11 اما گويا پيكتال نخستين كسي است كه در مقدمه ترجمه‏اش، به صراحت كار خويش را برگردانِ مفهوم و معناي قرآن كريم مي‏نامد و از به كار بردنِ نام ترجمه (Translation) درباره آن خودداري مي‏كند. او در همان‏جا، علت اين امر را ناتوانيِ انسان‏ها در تقليد و بازگردانيِ سبك بيان و نيز مضامين قرآني مي‏داند. شايد امروزه به تبعِ پيكتال است كه غالبِ مترجمان مسلمان قرآن و به ويژه مسلمانان عرب زبان ترجمه خود را «ترجمه معانيِ قرآن كريم» و نه ترجمه خود قرآن مي‏نامند.
ترجمه پيكتال از جمله ترجمه‏هاي متداول و مشهور در جهان اسلام، به ويژه در پاكستان، هند و آسياي جنوب شرقي است. اكمل الدين احسان اغلو در كتاب‏شناسي معروف خود از بيست و سه چاپ مختلف اين ترجمه (تا سال 1980) ياد مي‏كند.12 نثرِ ترجمه پيكتال بسيار شبيه به الگوهاي مترجمان پيشين كتاب مقدس است؛ يعني وي ضماير و صيغه‏هاي افعال را به شيوه انگليسيِ كهن مي‏آورد. اين امر امروز براي مسلمانان انگليسي زباني كه به اين نثر عادت ندارند مشكلاتي ايجاد مي‏كند؛ از اين‏رو، برخي ترجمه پيكتال را بازنگاري كرده و كوشيده‏اند در ويرايش جديدِ آن، قواعد انگليسي امروز را به كار برند.

پيكتال در مقدمه ترجمه خود از همكاري و همياري علميِ برخي از روحانيون مصري از جمله محمد احمد الغمراوي، سليم الحجازي و شيخ مصطفي المراغي و نيز دكتر كرنكو13 تشكر كرده و آثاري چون تفسير الجلالين، انوارالتنزيل بيضاوي، الكشاف زمخشري، سيره ابن‏هشام، صحيح بخاري و اسباب النزول واقدي را منابع خويش شمرده است، اما شگفت آن است كه شلابير14 يك سال پس از انتشار اين ترجمه، در مقاله‏اي شباهت‏هاي بسيار ميان ترجمه پيكتال و ترجمه مولانا محمد علي لاهوري را نشان داد و مدعي شد اساس ترجمه پيكتال ترجمه محمد علي لاهوري (1917) است. شلابير خاطر نشان مي‏كند كه در مقاله‏اي كه در نقد و بررسي ترجمه قرآن پيكتال در روزنامه رسمي مصر15 منتشر شده، وي متهم به «پيوستن به فرقه احمديه» شده است، اما در پاسخ به اين مقاله، پيكتال چنين نسبتي را به كلي نفي كرده و گفته است:

«من هيچ وقت به فرقه احمديه نپيوستم؛ نه آن روز كه مسلمان مي‏شدم حتي يك‏بار نام اين فرقه را شنيده بودم و نه در هيچ زمان ديگري تمايلي به پيوستن به ايشان را داشته‏ام».

پس از نقل بخش‏هايي ديگر از اين نزاع، شلابير خود چنين قضاوت مي‏كند كه مقابله دقيق ترجمه قرآن پيكتال با ترجمه مولانا محمد علي، مترجم فرقه احمديه، به طور قاطع نشان مي‏دهد كه كار پيكتال چيزي بيش از بازنگاري و تجديد نظر در نسخه محمد علي نيست. وي بدين منظور 40 آيه از سوره بقره، 60 آيه از سوره آل عمران، 40 آيه از سوره مريم و تمام 15 سوره آخر قرآن را در اين دو ترجمه مقايسه كرده و شباهت ميان اين دو ترجمه را غيراتفاقي و غيرعادي دانسته است.

به رغم ادّعاي شلابير، مي‏توان گفت، شباهت ترجمه پيكتال به ترجمه مولانا محمد علي چندان نيست كه اولي را رونويسي از دومي بدانيم؛ تنها اين نكته مسلّم است كه پيكتال در ترجمه خود به كار مولانا محمد علي و نيز به ترجمه انگليسي رادول نظر داشته و در موارد بسياري از آنها الگو گرفته است.16

ترجمه قرآن پيكتال علاوه بر تأثير در جهان انگليسي زبان و برخي ترجمه‏هاي انگليسي متأخر، مورد توجه و گاه مبناي كار برخي مترجمان ديگر زبان‏ها نيز بوده است. از جمله اين ترجمه‏ها مي‏توان به ترجمه‏اي پرتغالي (انتشار يافته در موزامبيك) و ترجمه‏اي به زبان تاگالوگ17 (توسط مسلمانان مورو در فيليپين) اشاره كرد. در نقد و بررسي همه جانبه اين ترجمه مقاله مهمي تأليف نشده است. بجز مقاله شلابير با عنوانِ «آيا مسلمان مي‏تواند قرآن را ترجمه كند؟» كه در بالا بدان اشاره كرديم، اقبال حسين انصاري كتاب مختصري با عنوانِ تصحيح اغلاط ترجمه انگليسي پيكتال از قرآن كريم18 تأليف كرده است كه عبدالرحيم قدوايي نقدهاي اين كتاب را بي‏ارزش و از سر ناآگاهي به مسائل و فنون ترجمه مي‏داند.19

علاوه بر ترجمه قرآن و داستان‏هاي زيادي كه پيكتال را در انگلستان و كشورهاي اسلامي نامدار كرده است، مهم‏ترين اثرِ وي كتاب بُعدِ فرهنگي اسلام20 است. اين كتاب در واقع گرد آمده از مجموعه هشت سخنراني پيكتال است كه وي در سال‏هاي 1925 و 1926 به دعوت «انجمن مسلمانان مدرس»21 در شهر مدرس ايراد كرده و نخستين بار در 1927 در همان شهر به چاپ رسيده است. عناوين هشت سخنرانيِ وي عبارتند از: فرهنگ اسلامي، علل رشد و انحطاط، برادري، علم و هنر و ادب، تسامح، اتهام جبرگرايي، روابط زن و مرد، و مدينة اللّه‏. وي با تسلّط نسبتا زياد بر آيات قرآن و احاديث نبوي، در اين كتاب مي‏كوشد پاره‏اي از اتهامات مستشرقان و برخي آراء را كه در افكار عمومي غربيان رواج يافته است مردود شمارد و به دفاع از باورهاي فرهنگي صحيح در دين اسلام بپردازد.

پيكتال پس از 15 سال اقامت در شهرهاي بمبئي و حيدرآباد، در سال 1935 به دليل بيماري بازنشسته شد و با همسرش به زادگاه خود در انگلستان بازگشت و يك سال بعد در نوزدهم ماه مه 1936 بر اثر انسداد شريان اكليلي قلب درگذشت. وي را در گورستان مسلمانان در شهرِ بروك وود22 به خاك سپردند.

فهرستي از داستان‏ها و ديگر آثار پيكتال به ترتيب انتشار به شرح زير است:

1ـ حرف‏هاي يك انگليسي23؛ 2ـ همه ابله‏ها24؛ 3ـ سعيد ماهيگير25؛ 4ـ انيد26؛ 5ـ برندل27؛ 6ـ خانه اسلام28؛ 7ـ كوته نظران29؛ 8ـ بچه‏هاي نيل30؛ 9ـ وادي سلاطين31؛ 10ـ آبگوشت32؛ 11ـ چراگاه شوخي و شيطنت33؛ 12ـ زنان در پس پرده34؛ 13ـ همراه با تركان در زمانه جنگ35؛ 15ـ خانه جنگ36؛ 16ـ شهسواران عرب37؛ 17ـ برخوردهاي شرقي38؛ 18ـ سِر ليمپيدوس39؛ 19ـ نخستين ساعات40؛ 20ـ ما در نگاهِ ديگران41؛ 21ـ بُعد فرهنگي اسلام42؛ 22ـ معناي قرآن كريم43؛ 23ـ مواعظ قرآني44 (بدون تاريخ)؛ 24ـ امين: زندگي پيامبر اكرم45.

منابع

1ـ مقاله «پكْتهال» (بدون مؤلف) در اردو دائره معارف اسلام، لاهور: دانش‏گاهِ پنجاب، 1390 / 1971، ج 5، صص 638-640.

2- Shellabear, W. G. "Can a Moslem translate the Koran?" in The Muslim Wrold, vol. 21, no. 2, April 1931, pp. 287-303.

3- Bosworth, C.E. "Pickthall" in Encyclopaedia of Islam, new ed., 1995, vol. VIII, pp. 305-306.

4- Pickthall, Mohammad Marmaduke. The Meaning of the Glorious Koran: An Explanatory Translation.

5- Pickthall, Mohammad Marmaduke. Cultural side of Islam. 2ed ed., New Delhi: Kitab Bhavan, 1981.

6- Clark, Peter. Marmaduke Pickthall, British Muslim, London: Quartet Books, 1986.

پانويس‌ها:

1. بجز مقالات يا كتاب‏هايي كه در هر مورد در پاورقي ذكر مي‏شوند، منابع اصليِ تدوين مقاله در انتها آمده است.

2. The Meaning of the Glorious Koran.

3. Suffolk.

4. Harrow.

5. ظاهرا به جاي وي، ت. ا. لورنس به اين سمت رسيد.

6. Notting Hill.

7. علي رغم شهرت اندك ترجمه قرآن وي، اين ترجمه از قوت و اعتبار خوبي برخوردار است. درباره اين مترجم بنگريد به مقاله زير در دايرة المعارف دين ويراسته ميرچا الياده: Sajida S. Alvi. "LaÎhorãÎ, MuhÊammad `AlãÎ" in The Encyclopedia of Religion, ed. by Mircea Eliade, New York: Macmillan, 1987, vol. 8, p.423.

8. Bombay Chronicle.

9. Nizamate of Hyderabad.

10. Islamic Culture.

11. J.D. Pearson. "Bibliography of translations of the Qur'aÎn into European Languages", in Arabic Literature to the End of the Umayyed Period, Cambridge University Press, 1983, pp. 507-510.

12. ÙIhsanogÏlu, Ekmeleddin. World Bibliography of Translations of the Meanings of the Holy Qur'aÎn: Printed Translation 1515-1980. Istanbul, Research Centre for Islamic History, Art and Culture, 1986. pp. 97-102

13. Dr. F. Krenkow.

14. W. G. Shellabear.

15. Egyptian Gazette.

16. در ميان ترجمه‏هاي مسلمانان معاصر، كار م. م. شاكر كه به ترجمه‏اي شيعي نامبردار شده است، عينا اقتباس و بازنويسي از ترجمه مولانا محمد علي لاهوري است. شباهت اين دو ترجمه به اندازه‏اي است كه جاي هيچ شكي در اصل اقتباس باقي نمي‏گذارد. تنها شايد پنج درصد از اين اثر، كار خودِ شاكر باشد. ذكر اين نكته لازم است كه علاوه بر

17. Tagalog.

18. Iqbal Hussain Ansari. Corrections of Errors in Pickthall's English Translation of the Glorious QuraÎn, the Scripture Whereof There is no Doubt. Karachi: The Author, 1991.

19. در ميان مطبوعات فارسي تنها يك مقاله در معرفي و تحسين ترجمه قرآن پيكتال تأليف شده است: محمدحسين روحاني، «نمايشگاهانِ زيبايي اهورايي: معرفي ترجمه انگليسي قرآن كريم، محمدمارمادوك پكتال»، در بينات، سال اول، ش 3، پاييز 1373، صص 116-124.

20. M.M. Pickthall. Cultural Side of Islam, Madras: Committee of Muslims in Madras, 1927.

21. Committee of Muslims in Madras.

22. Brookwood.

23. The Words of an Englishman, 1898.

24. All Fools, 1900.

25. Said, The Fisherman, 1903.

26. Enid, 1904.

27. Brendle, 1905.

28. The House of Islam, 1906.

29. The Myopes, 1907.

30. The Children of the Nile, 1908.

31. The Valley of the Kings, 1909.

32. Pot au feu, 1911.

33. Larkmeadow, 1912.

34. Veiled Women, 1913.

35. With the Turk in War Time, 1914.

36. The House of War, 1916.

37. Knights of Araby, 1917.

38. Oriental Encounters, 1918.

39. Sir Limpidus, 1919.

40. The Early Hours, 1921.

41. As Others See Us, 1922.

42. Cultural Side of Islam, 1927.

43. The Meaning of the Glorious Koran, 1930.

44. Quranic Advices, n.d.

45. Al-Amin: Life of the Holy Prophet, 1959.

اقبال حسين انصاري با بررسي تمام ترجمه پيكتال، 248 غلط يا خطاي فاحش به اين ترجمه قرآن نسبت داده است. به نظرِ قدوايي تنها شمار اندكي از اين همه را مي‏توان غلط يا اشتباه فاحش دانست كه مهم‏ترين آنها تفاوت نگذاشتن پيكتال ميانِ اَلا (حرف تنبيه) و اَلا (همزه استفهام + لاي نافيه) در آيات نخستين سوره بقره است. براي تفصيل بنگريد به: Kidwai, A.R. "Islamic thouth and sources" in Muslim World Book Review, vol. 13, no. 1 (1992) p. 15.

چاپ افستِ ترجمه شاكر در انتشارات انصاريان (قم)، بخشي از آن با ويرايش آقايان جعفر خليلي عراقي و مهدي گلشني در انتشارات سازمان تبليغات اسلامي (تهران) به چاپ رسيده است. براي معرفي اين ويرايش بنگريد به: بهاءالدين خرمشاهي، «ترجمه انگليسي جديد از قرآن مجيد» در بيّنات، سال اول، ش 2، تابستان 1373، صص 108-112.

The Qur'an withe an English Translation of M.A.S. Abdel Haleem, 2004

 The Qur’an A New Translation, by M.A.S. Abdel Haleem, New York & Oxford: Oxford University Press, 2004. 512pp. ISBN: 0192805487.

A new English translation of the Qur’an by Mohammad Abde Haleem, professor of Islamic studies at the University of London (School of Oriental and African Studies), was published by Oxford University Press. This work, which was released in summer 2004 in 512 pages, is not accompanied by the Arabic text. However, it is the result of seven years on the Holy Qur’an.

Muhammad Abdel Haleem was born in village of Kottab in Sharqiyyah province of Egypt. He memorized the Qur’an in his childhood and received primary and secondary education at one of schools in the city of Zagazig associated with Al-Azhar University. He received his bachelor’s degree in Arabic literature from the Cairo University and his doctorate from the University of Cambridge. He has been teaching Arabic literature at the Cambridge University and later at School of Oriental and African Studies (London), where he became a professor in 1995. Additionally, he is the director of the Centre of Islamic Studies (London University) and editor of the Journal of Quranic Studies which is published biannually in Arabic and English in London and Edinburgh (Scotland). In addition to his English translation of The Qur’an (Oxford, 2004), he has published a collection of articles, titled Understanding the Qur’an: Themes and Style (London, 1999). Abdel Haleem is currently collaborating with Elsaid Badawi on the Usage Dictionary of Quranic Terms in English.

According to the translator, from his early days of studying and teaching in western universities he has faced problems of translating Hadith and Qur’anic verses from Arabic into English, becoming aware of the difficulties of this task through his own experience and that of his colleagues and students. However, two things compelled him to take on the task of translation of the whole Qur’an. One was the need and demand by his students, who felt that the current translations were stylistically rather archaic, hard-to-understand, unfamiliar in vocabulary and unappealing to the reader. The other was his belief that the existing translations sometimes contained incorrect equivalents.

Abdel Haleem’s translation of the Qur’an is in fluent present-day English, free from undesired Arabic influences, and is based on three essential principles governing the interpretation and understanding the meaning of ancient texts and scriptures. These there principles, demonstrated in the translator’s introduction by examples from the Qur’an, consist of: 1) attention to context, which plays an important role in discovering and determining the true and accurate meaning of the Qur’anic verses. For a large part, the translator has borrowed this idea from discussions pertaining to the various meanings of some words in the Qur’an (wujuh al-Qur’an); 2) interpretation of Qur’anic terms based on their old meanings at the time of revelation and disregarding their newly-acquired and modern meanings; 3) taking into account cross-references in the Qur’an which are considered interpretations of the Qur’an by Qur’an.

In addition to Muhammad Abdel Haleem and his wife, many of his students also took part in the process of producing this translation. He presented his translation of the Qur’an to his undergraduate and postgraduate students over a seven-year period and received their feedback, applying their comments and views to his original translation. The translator has made an effort to produce a present-day English rendering of the Qur’an which while avoiding explanatory parentheses, has a fluent and straightforward text while aiming utmost accuracy and conformity. The translator’s historical, exegetical, and lexical comments appear in the footnotes.

قرآن با ترجمه‌ي انگليسي محمد عبدالحليم (آکسفورد, 2004)

The Qur’an A New Translation, by M.A.S. Abdel Haleem, New York & Oxford: Oxford University Press, 2004. 512pp. ISBN: 0192805487.

قرآن با ترجمه‌اي جديد, به قلم محمد عبدالحليم, آکسفورد و نيويورک: انتشارات دانشگاه آکسفورد, 2004 ميلادي, 512 ص. شابک: 0192805487.

ترجمه‌ي انگليسي تازه‌اي از قرآن کريم به قلم پروفسور محمد عبدالحليم, استاد مطالعات اسلامي در دانشگاه لندن (مدرسه‌ي مطالعات شرقي و آفريقايي SOAS), از سوي انتشارات دانشگاه آکسفورد انتشار يافته است. اين اثر که در تابستان 2004 ميلادي (1383 شمسي) در 512 صفحه بدون متن عربي قرآن انتشار يافته, حاصل هفت سال کار مترجم در برگردان قرآن مجيد است.

محمد عبدالحليم در روستاي کُتاب, استان شرقيه (مصر) متولد و همانجا در مکتب‌خانه‌هاي روستا در دوران کودکي حافظ قرآن شد. وي دوران ابتدايي و متوسطه را در يکي از مدارس وابسته به الازهر در شهر زقازق (Zagazig) گذراند و سپس ليسانس خود را در زمينه‌ي ادبيات عرب از دانشگاه قاهره و دکتري‌اش را از دانشگاه کمبريج (انگلستان) دريافت کرد. نخست در کمبريج و سپس در مدرسه‌ي مطالعات شرقي و آفريقايي (دانشگاه لندن) به تدريس زبان و ادبيات عرب پرداخت و از سال 1995 ميلادي در همين دانشگاه به رتبه‌ي استادي مطالعات اسلامي رسيد. افزون بر اين, وي مدير مرکز مطالعات اسلامي (Centre of Islamic Studies) در دانشگاه لندن و سردبير مجله‌ي مطالعات قرآني است که هر شش ماه يک بار به دو زبان عربي و انگليسي در لندن و ادينبورو (اسکاتلند) منتشر مي‌شود. علاوه بر ترجمه‌ي انگليسي قرآن (2004), تاکنون مجموعه‌اي از مقالات قرآني وي در کتابي با عنوان فهم موضوعات و سبک قرآن (1999) منتشر شده است. عبدالحليم اکنون با همکاري آقاي سعيد بدوي (Elsaid Badawi) در حال تدوين «فرهنگ کاربرد واژگان قرآن» به انگليسي است.

به گفته‌ي مترجم, وي از دوران تحصيل و تدريس در دانشگاه‌هاي غربي همواره با موضوع ترجمه‌ي آيات آيات و روايات (از عربي به انگليسي) روبه‌رو بوده و دشواري و ظرافت اين امر را به مرور در تجربه‌ي خود, همکاران و شاگردانش دريافته است؛ اما دو چيز او را بر اقدام نهايي به ترجمه‌ي کامل قرآن کشانيده است. نخست نياز و تأکيد دانشجويانش که معتقدند ترجمه‌هاي کنوني قرآن زباني قديمي در سبک, دشوار در فهم, ناآشنا در واژگان و غيرجذاب براي خواننده دارند, و ديگر اينکه به اعتقاد وي, در ديگر ترجمه‌هاي قرآن, گاه برگردان‌هاي نادرست و غيردقيق يافت مي‌شود.

عبدالحليم ترجمه‌ي خود از قرآن را به زبان انگليسي امروزين, روان و خوشخوان, فارغ از عربي‌زدگي, و مبتني بر سه اصل حياتي در فهم معناي اصيل متون کهن ارائه داده است. اين سه اصل که با نمونه‌هاي قرآني در مقدمه‌ي مترجم بيان شده‌اند, عبارتند از: الف) توجه به زمينه و سياق متن (context) که در فهم و تعيين مراد دقيق آيات قرآن بسيار مهم است. اين امر را مترجم تا حد زيادي از مبحث «وجوه قرآن» وام گرفته است. ب) فهم و تفسير واژه‌ها و اصطلاحات قرآني در معناي کهن‌شان در عصر نزول, و عدم توجه به معاني مستحدث واژه در دوره‌ي جديد. ج) توجه به ارجاع درون متني يا ارجاع متقاطع (cross-referencing) قرآن که درواقع تفسير قرآن به قرآن شمرده مي‌شود.

در کار توليد اين ترجمه, علاوه بر محمد عبدالحليم و همسرش, تعداد بسياري از شاگردان وي نيز مشارکت داشته‌اند. بدين معنا که وي برگردان انگليسي بخش‌هاي مختلف قرآن را در مدت هفت سال پياپي از جهات مختلف (رواني و روشني, سبک و سطح زباني) بر روي دانشجويان ليسانس, فوق ليسانس و دکتري خود آزمايش کرده و ديدگاه‌هاي آنان را در تغيير و تصحيح ترجمه‌ي نخستين خود اعمال کرده است. مترجم کوشيده است به زبان انگليسي امروزي ترجمه‌اي از قرآن قرآن ارائه دهد که بدون افزودن پرانتزهاي توضيحي, متني روان و سرراست, اما با حداکثر دقت و مطابقت با متن قرآن کريم ارائه دهد. توضيحات تاريخي, تفسيري و لغوي مترجم در پاورقي صفحات آمده است.

نقل مطالب تنها با ذکر مأخذ بلامانع است.

قرآن کريم همراه با شرح آيات منتخب, با تحقيق محمد فقيهي رضايي, زير نظر معاونت تحقيقات مرکز طبع و نشر قرآن جمهوري اسلامي ايران, چاپ اول, تهران, انتشارات محراب قلم, 1384. هـ‌+ 604+604+[نه] ص. بدون شابک.

اين ترجمه پس از طراحي اوليه در شوراي تحقيق مرکز طبع و نشر قرآن جمهوري اسلامي ايران, و نظرخواهي از صاحب‌نظران, با تحقيق آقاي محمد فقيهي رضايي و همکاري جمعي از پژوهش‌گران انجام يافته است. چنانکه در صفحات نخست کتاب آمده, اساتيدي که در شوراي طرح تدوين اين ترجمه و تفسير حضور داشته‌اند از اين قرارند: ابراهيم پورفرزيب, عبدالرسول عبايي, ابوالفضل علامي, حجه‌الاسلام محمدرضا شهيدي‌پور, دکتر حميدرضا مستفيد, دکتر سيدحسين مرعشي, و کريم دولتي. افرادي که در امر تحقيق و فراهم‌سازي ترجمه همکاري داشته‌اند عبارتند از: سيد حسين مرعشي, عليرضا چيذري, مهدي ابراهيمي, عليرضا شعباني‌فرد, حميد قرباني, راضيه موحدين, وجيهه ضابطيان, نجمه آقابزرگي, اکرم طاهري‌زاده, فريده بهشتي, مژگان پورقاسم. همچنين ويرايش علمي اثر را ابوالفضل علّامي و کريم دولتي برعهده داشته و ويرايش ادبي آن را محمد مهدي عقابي و هرمز خراساني انجام داده‌اند.‌

ترجمة حاضر در تيراژ 18000 نسخه از سوي انتشارات محراب قلم در ماه‌هاي پاياني سال 1384 به چاپ رسيده است. اين اثر در صفحاتِ سمت چپ حاوي متن آيات (در بالاي صفحه) و ترجمة فارسي (در پايين صفحه), است و صفحاتِ سمت راست آن به شرح و تفسير گزيده‌اي از مهم‌ترين مطالب آيات اختصاص يافته است.

متن آيات قرآن با رسم الخط تهيه شده از سوي مرکز طبع و نشر قرآن جمهوري اسلامي ايران کتابت شده است. اين رسم‌الخط که از جهاتي با نوع کتابت عثمان طه شباهت دارد, در هر صفحه 9 سطر و مجموعاً در 604 صفحه نوشته شده است؛ بنابراين طول هر سطر اين مصحف, در مقايسه با مصحف مدينه (به کتابت عثمان طه) بلندتر است.

متن ترجمة فارسي دقيقاً برگرفته از ترجمة تفسير نمونه است که امروزه با اصلاحاتي, خود از سوي آيه الله مکارم شيرازي (چاپ نخست, قم, دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامي, 1371) منتشر شده است. چنان‌که پيداست تهيه‌کنندگان اين اثر, بي‌آنکه در جايي تصريح کنند ترجمة فارسي قرآن, اثر آيه‌الله مکارم شيرازي را مجدداً چاپ کرده‌اند. در اين کار, ايشان به ندرت تنها برخي کلمات ربطي (مانند است, بود, ...) را تغيير داده, و يا برخي علائم سجاوندي را اضافه و کم کرده‌اند.

بخش سوم کتاب حاوي توضيحات تفسيري و بيان نکات مختلفي درباب آيات قرآن است. اين شرح و تفسير منتخب آيات با استفاده از برخي تفاسير (عمدتاً فارسي و معاصر) شيعه چون تفسير نمونه, الميزان, أطيب البيان, منشور جاويد (آيه‌الله سبحاني), پيام قرآن (آيه‌الله مکارم شيرازي), و تفسير موضوعي قرآن مجيد (آيه‌الله جوادي آملي) تهيه شده, و در آن‌ها, مهم‌ترين نکات تفسيري, رفع ابهام‌هاي کلامي, شأن نزول آيات مهم, نقل شده است.

نقل مطالب تنها با ذکر مأخذ مجاز است